SINAV KAYGISININ SINAV PERFORMANSINA ETKİSİ

Sınav kaygısı, sınav öncesinde öğrenilen bilginin, sınav sırasında etkili bir biçimde kullanılmasına engel olan ve başarının düşmesine yol açan yoğun duygu durumudur.

Kişinin sınav sonucuna ilişkin olumsuz düşünce, inanç ve beklentileri aşırı endişe duygusuna neden olur. Yoğun duygulanım nedeniyle kişide oluşan kaygı, kişide karın ağrısı, mide bulantısı ve baş ağrısı gibi bir takım olumsuz bedensel uyarımlara neden olur.

Kişide sınav ile ilgili olarak;
“Bu sınavda başarılı olamayacağım.”
“Bu sınav sonunda her şey berbat olacak.”
“Bu sınavda başarısız olursam not durumumu bir daha asla düzeltemem.”
“Sınav sırasında bildiğim her şeyi unutabilirim.”

gibi olumsuz dünceler oluşur. Bu olumsuz düşüncelerin oluşturduğu aşırı endişe, kişide yoğun duygulanım oluşmasına ve kişide olumsuz beden algılamalarının oluşmasına neden olur: Kalbin yerinden fırlayacakmış gibi çarpması, elin ayağın titremesi, gözünün kararması, kendini hiçbir şey bilmiyormuş hissine kapılması…. gibi

Sınav kaygısı yüksek olan öğrencilerin sınav gününden önce ve sınav günü yaşadıkları belirtiler arasında, uykusuzluk, gerginlik, sinirlilik, karamsarlık, kabus görme, korku, terleme,  solunumda güçlük, iştahsızlık, bitkinlik, durgunluk gibi belirtiler de görülebilmektedir.

Sınav başladıktan sonra da dikkatini toparlayamama, sınava başlamakta, ve soruları anlamakta güçlük; bilinen bir soruda hata yapma korkusuna bağlı yoğun heyecan, kötü not alma beklentisi, öfke, düşünememe,  sürenin yetmeyeceği düşüncesi, zor gelen sorularda paniğe kapılma gibi durumlar da görülebilmektedir.

Sınav kaygısı yaşayan kişiler olumsu bedensel uyarımların yanı sıra, performanslarının yeterliliği konusunda da yoğun bir endişe içine girmektedirler. Araştırmacılar, sınav başarısının düşmesinde endişe faktörünün etkisinin, olumsuz bedensel uyarımlardan daha fazla etkiye sahip olduğunu göstermektedir. Çünkü sınav kaygısının sınav sırasında yarattığı olumsuz ve ketleyici etkinin odağı dikkat mekanizmasıdır. Kişinin, potansiyelini ortaya koyabilmesi için sınav sırasında dikkatinin tümünü sınav sorularına yöneltmesi gerekir. Ancak sınav kaygısı yüksek olan kişilerin yaşadığı endişe, dikkatin bölünmesine ve sınavla ilgili olmayan şeylere yönelmesine neden olur. Kişi, dikkatini sınava vermekte güçlük çeker ve dikkat, sınav soruları ile kişinin kendi performansına ilişkin yorum ve değerlendirmeleri arasında bölünür. Bir süre sonra öğrenci, dikkatinin çoğunu akademik başarısıyla ilgili olumsuz yorum ve değerlendirmelere yöneltir. Başarısından kuşku duyar ve diğerlerinin kendisinden daha üstün performans göstereceğini düşünür. Böylece sınava odaklanması gereken zihinsel enerji, hedefinden uzaklaşıp, dağılır ve öğrencinin gösterdiği performansın, öğrencinin potansiyelinin çok altına düşmesine neden olur.  Sınav kaygısını yoğun yaşayan kişilerin, sınavları bir tehdit durumu olarak algıladıkları görülmektedir. Sınavla ilgili durumlarda kendileriyle olumsuz bir diyalog içine girerler. Gerçek dışı ve karamsar bir düşünce tarzını seçerler. Sınav öncesi ve sonrası fizyolojik uyarımları olumsuz bir durum olarak yorumlama eğilimindirler. Yapılan araştırmalar, sınav kaygısı yüksek olan kişiler için en büyük sorunun, daha önce öğrenilenleri sınav sırasında hatırlayamamak olduğunu ortaya çıkarmaktadır. Ayrıca, kaygısı yüksek olan kişilerin kaygısı düşük olanlara kıyasla ders çalışmaya daha çok zaman ayırdıkları görülmektedir. Bu bulgular da sonuçtaki düşük performansın, bu kişilerin ders çalışma sürelerindeki yetersizliğe değil, olumsuz düşüncelerinin kendilerinde yarattığı, yüksek düzeydeki kaygıya bağlanabileceğini göstermektedir.

Tedavide kaygı belirtilerinin azaltılması hedeflenmektedir. Bunun için ilaç tedavisi ve davranışçı-bilişsel psikoterapiler kullanılmaktadır. Psikoterapide amaç, sınav kaygısına temel oluşturan olumsuz düşünce biçimini ve bunların rahatsızlık verici işlevini kişinin fark etmesini sağlamak hedeflenir. İşlevsiz düşünceleri yeniden yapılandırma, gerçek yaşam şartlarında üzerine gitme denemeleri, derecelendirilmiş ev ödevleri yanında solunum eğitimi, gevşeme teknikleri kullanılmaktadır.