Dikkat eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) okul öncesi dönem ve okul çağı çocuklarında belirgin hale gelen bir bozukluktur. Çocuğun davranışlarını kontrol etmesi ve dikkatini vermesinde sorun vardır. “Bir türlü yerinde durmayan,” “hayallere dalan”, “düşünmeden davranan”, “dalgın, unutkan” …vs. gibi pek çok sıfatla nitelendirilen çocuklardır.“Hiperaktivite”, aşırı hareketlilik anlamına gelmektedir; ancak bu terim DEHB olan çocukların tümünü iyi anlatan bir terim değildir, çünkü hiperaktivite olmadan da DEHB olabilir. Bazı çocuklarda en belirgin şikayet dikkat süresinin çok kısa olmasıdır. Yani DEHB olan çocukların bir kısmında aşırı hareketlilik ve dürtüsellik ile ilgili belirtiler ön plandayken bir kısmında dikkatsizlik ile ilgili şikayetler ön plandadır. Önemli bir kısmında ise her iki gruptan şikayetler bir arada görülür. Genellikle çocuk okul çağına gelene kadar dikkatsizlik far edilmeyebilir.

DEHB Belirtileri Nelerdir?

Üç farklı DEHB belirti kategorisi vardır: Dikkatsizlik, hiperaktivite, tepisellik (impulsivite)

EBH’li bir kişide aşağıdaki belirtiler gözlenebilir:

• Detaylara dikkat etmede zorluk çekme ve okulda veya diğer aktivitelerde

düşüncesizce hatalar yapma eğilimi

• Kolayca dikkatin dağılması ve düzenli olarak devam eden çalışmaları devam ettirmede güçlük yaşama

• Görevler ve aktivitelerde dikkati sürdürme yeteneğinin olmaması

• Konsantrasyon gerektiren ev ödevi veya hesap veya görevleri bitirmede zorluk çekme

• Sürekli bitmemiş bir aktiviteden bir başkasına geçme

• Oyalanma

• Düzensiz çalışma alışkanlıkları

• Günlük aktiviteleri unutma (örneğin randevuları kaçırma, yemek getirmeyi unutma)

• Ev ödevi veya günlük işler gibi görevleri tamamlamama

• Konuşmada daldan dala atlama, diğerlerini dinlememe, aklını konuşmaya vermeme, sosyal durumlarda aktivite kurallarını veya detaylarına uymama

Hiperaktivite belirtileri okul öncesi çocuklarda görülebilir ve çoğunlukla yedi yaşından önce sergilenir. Belirtiler şunlardır:

• Otururken kıpır kıpır kıpırdanmak

• Sürekli kalkıp etrafta gezme veya koşma eğilimi

• Uygun olmayan zamanlarda koşmak veya tırmanmak (örneğin öğretmen ders anlatırken yerinden kalkarak sınıf içinde dolaşmak..)

• Sessizce oynamada veya sessiz boş zaman aktiviteleriyle uğraşmada zorlanma

• Çoğunlukla aşırı konuşma

DEHB’li okul öncesi çocuklar sürekli hareket halinde olmaya ve mobilyaların üstünde zıplamaya meyillidir ve oturularak yapılan grup aktivitelerine katılmakta zorluk çekerler.

Örneğin, bir hikayeyi dinlemede problem yaşayabilirler.

Tepisellik (impulsivite) belirtileri şunlardır:

• Sabırsızlık

• Reaksiyonları geciktirmede zorluk

• Sorular tamamlanmadan cevap verme

• Başkasının sırasının bitmesini beklemede zorluk

• Sosyal veya iş ortamlarında problemlere neden olacak şekilde düzenli olarak başkalarını engelleme veya araya girme

• Uygunsuz zamanlarda sohbete başlama

İmpulsivite sürekli bir şeylere veya kişilere çarpmak gibi kazalara sebep olabilir. Ayrıca DEHB olan çocuklar sonucunu düşünmeden tehlikeli aktivitelerle uğraşabilirler. Örneğin riskli yerlere tırmanabilirler.

Bu belirtilerin çoğu ara sıra çocuk ve gençlerde görülebilir. Ancak burada önemli olan bu belirtilerin sıklığı ve kişinin ve çevresindekilerin yaşam kalitesini olumsuz etkilemesi ve kişinin sosyal ilişkilerini olumsuz yönde etkilemesidir.

DEHB Tedavi Sürecinde Nasıl Bir Yol İzlenir?

DEHB tedavisi çok yönlüdür, DEHB ilaç tedavisi veya davranışsal modifikasyon terapisi veya her ikisini de içerir. DEHB tedavisi hem DEHB’li çocuğun veya ergenin hem de ailenin ihtiyaçlarını karşılanması hedeflenir. Bilimsel araştırmalar, ilaç tedavisinin ve davranış terapisinin etkili olduğunu kanıtlamıştır. Bu tedaviler sadece DEHB belirtilerini hafifletmekten daha çok şey yapmıştır. Çocuğun kurallara uymasını, akranlarıyla ve ailesiyle ilişkilerini geliştirmesine de yardımcı olduğu görülmüştür. DEHB’li ilkokul öğrencileri üzerinde etkili olduğu görülen iki etkili tedavi stratejisi vardır. Birincisi, yakın takip altında yapılan ilaç tedavi programıdır. Diğeri ilaç tedavisiyle beraber yoğun davranış terapisidir. Kapsamlı bir araştırmada 10 çocuktan dokuzu bu iki tedavi stratejisinden önemli ölçüde faydalandıkları görülmüştür. DEHB’li çocuklar ve adolesanlar için en etkili tedavi yaklaşımı multidisipliner yaklaşımdır. Bu yaklaşım, birbiriyle en iyi çalışan ve birbirini destekleyen çoklu unsurları içerir. DEHB tedavisinde kullanılan multidisipliner yaklaşımın unsurları şunlardır:

“Teşhis ve tedavi hakkında hem ebeveynleri hem de çocuğu eğitmek

“DEHB ilaç tedavisi ve “Davranış yönetimi terapisinin uygulanması

“Terapi sürecine okul öğretmenini de katarak çoklu işbirliğinin sağlanmasıdır